Στην τελευταία  εκπομπή του ραδιοφώνου της ΟΝΝΕΔ με τον τίτλο  “Οι Εγκάθετοι” , ο Πάσχος Μανδραβέλης, σχολιάζοντας τη σχέση φιλελευθερισμού και Νέας Δημοκρατίας, έκανε μια αξιοσημείωτη παρατήρηση:

“Τα κόμματα”, είπε ” πρέπει μεν να βρίσκονται ένα βήμα μπροστά από την κοινωνία αλλά ταυτόχρονα να την αντικατοπτρίζουν. Δεν είναι δυνατόν να βρίσκονται πολύ πιο μπροστά. Απόδειξη ότι εγχειρήματα όπως οι “Φιλελεύθεροι” του Στέφανου Μάνου αλλά και η “Φιλελεύθερη Συμμαχία”, απέτυχαν”.

Για την αποτυχία της Φιλελεύθερης Συμμαχίας δεν είμαι καθόλου βέβαιη αλλά αυτό είναι θέμα για άλλη συζήτηση. Για την ώρα, απλώς να αναφέρω ότι οι Φιλελεύθεροι στην Ελλάδα, μπορεί να μην κερδίζουν σε έδρες αλλά διαχρονικά είναι αυτοί που ορίζουν κάθε φορά την ατζέντα. Αν επιλέξουμε να αποτιμήσουμε το συντηρητικό χώρο και τα κόμματα που κατά καιρούς τον εκφράζουν με τον τρόπο που περιέγραψε ο Πάσχος,   τότε, πρέπει να συμφωνήσουμε ότι δεν τα έχει πάει καθόλου άσχημα, μέχρι σήμερα. Στις απότομες στροφές της ιστορίας, η Δεξιά απέδειξε πως έχει “γερά κρατήματα”:  το “Λαϊκό Κόμμα” έγινε “Συναγερμός”, ο “Συναγερμός” έγινε “ΕΡΕ” και η “ΕΡΕ” έγινε “Νέα Δημοκρατία”. Η δε Νέα Δημοκρατία, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μια απλή συνέχεια της ΕΡΕ αφού οι περισσότεροι βουλευτές της (εκατόν τόσοι) εξελέγησαν για πρώτη φορά μετά τη Χούντα, δηλαδή οι οπαδοί της Δεξιάς το 1974, ανανέωσαν ριζικά την κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση. Η μοναδική φορά  που η Δεξιά δεν προσπάθησε καν ν’ανταποκριθεί στο “αίτημα των καιρών”,  ήταν κατά γενική ομολογία το 2004 κι αυτό γιατί μετά το 1981 το μοναδικό μέτρο κρίσης και αποτίμησης της πορείας της στα πολιτικά πράγματα της χώρας, ήταν η αποτυχία ή η επιτυχία κατάληψης της εξουσίας, δηλαδή η επιτυχία στην κατάληψη των υπουργικών θώκων, κάτι που θα επέτρεπε τη διαχείριση του κράτους προς όφελος της ομάδας που της έδωσε αυτήν ακριβώς την εξουσία.

Όχι, δεν γίνομαι άδικη όταν λέω κάτι τέτοιο. Από το 1981 και μετά, η μόνη φορά που επιχειρήθηκε να γίνει κάποια σοβαρή ιδεολογική συζήτηση στο κόμμα αυτό, ήταν το 1985 επί προεδρίας Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, όταν στις 3 Φεβρουαρίου του 1985 η Νέα Δημοκρατία εξέδοσε  τη “Διακήρυξη της Ελευθερίας”. Το θυμάται κανείς αυτό το κείμενο; Μπααα. Εδώ δεν το θυμάται ούτε η Νέα Δημοκρατία γιαυτό και δεν υπάρχει πουθενά στο διακτυακό της τόπο. Το θυμόμαστε όμως πολύ καλά όλοι εμείς, του “‘80 οι εκδρομείς”. Μπορεί το 1985 να ήμασταν μόλις 15 χρονών, αλλά ήμασταν και αφάνταστα πιεσμένοι από μια ΠΑΣΟΚική αισθητική που μας αφορούσε τόσο  όσο και η αισθητική της Δεξιάς: καθόλου.  Τρία χρόνια μετά, με την κατάρρευση του λεγόμενου Υπαρκτού θα ήμασταν οι πρώτοι σ’ολόκληρη την ελληνική κοινωνία που θ’ αναρωτιόμασταν:  “Πώς θ’αλλάξει η Ελλάδα αν δεν αλλάξουμε εμείς;”. Ήμουν 18 χρονών όταν είδα αυτή την ερώτηση τυπωμένη σε αφίσσα στη Σχολή μου αλλά έπρεπε να φτάσω 39 για να την ακούσω να βγαίνει από το στόμα διακεκριμένου στελέχους της Νέας Δημοκρατίας.

Σήμερα, μου φαίνεται πολύ δύσκολο να περιγράψω αυτό που είναι κι αυτό που θέλει η ελληνική κοινωνία, ώστε να μπορώ και να προσδιορίσω ποια κόμματα μπορούν να την εκφράσουν. Σ’αυτό,  ίσως φταίει το ότι δεν είμαι πολύ καλά εξοπλισμένη καθώς γνωρίζω ελάχιστα για τις μεθόδους της κοινωνιολογίας και της πολιτικής επιστήμης. Αν όμως επιχειρήσω να το προσεγγίσω αποφατικά, δηλαδή αν σκεφτώ τί δεν θέλουμε, τότε θα απαριθμούσα τις ανάγκες μας ως εξής :

Σήμερα λοιπόν θέλουμε:

• Επαναδιαπραγμάτευση με το “ένδοξο” παρελθόν και  επαναπροσδιορισμό της έννοιας του ελληνικού έθνους τον 21ο αι, μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

• Παραγωγική οικονομία που να δίνει τη δυνατότητα εργασίας και προοπτική άλλη εκτός του “τρεις κι εξήντα” του δημοσίου.

• Ανοιχτή κοινωνία.

• Προτάσεις για τη διαχείριση και προστασία του περιβάλλοντος.

• Προτάσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού προβλήματος.

• Στοχασμό πάνω στην προοπτική του να γίνουμε μια εκ των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης.

Παρακολούθησα με αρκετό ενδιαφέρον τον “προεκλογικό αγώνα” στη Νέα Δημοκρατία. Φυσικά γέλασα κι εγώ με τις παλινωδίες μεταξύ “ριζοσπαστικού και κοινωνικού φιλελευθερισμού”. Αποτιμώντας όπως τη μέχρι τώρα συζήτηση, παρατηρώ οτι ορισμένοι μόνο στη Νέα Δημοκρατία, τριάντα χρόνια μετά την ίδρυσή της, συζήτησαν όλα τα παραπάνω. Μόνο κάποιοι στη Νέα Δημοκρατία,  αναγνωρίζουν τους πολίτες ως συνυπεύθυνους στη διαμόρφωση της πολιτικής και όχι  ως απλούς παίχτες ενός πελατειακού συστήματος. Μόνο για κάποιους στη Νέα Δημοκρατία, οι πολίτες είναι δρώντα υποκείμενα, με κρίση και ελεύθερη βούληση και όχι  θύματα κάποιας συνομωσίας. Κάποιοι στη Νέα Δημοκρατία, βρήκαν, επιτέλους, το κουράγιο να μιλήσουν για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων και των μεταναστών, την προστασία του περιβάλλοντος αλλά και για την Πατρίδα χωρίς να σε κάνουν να ντρέπεσαι που τους ακούς. Κι αυτοί “οι κάποιοι” είναι η ομάδα των βουλευτών και των στελεχών της οποίας ηγείται η Ντόρα Μπακογιάννη.

Αυτοί  είναι οι λόγοι λοιπόν για τους οποίους θα ψήφιζα Ντόρα Μπακογιάννη αν συμμετείχα στη διαδικασία της εκλογής προέδρου της Νέας Δημοκρατίας. Η Πατρίδα μας (που είναι και δική μας πατρίδα και δεν την εκχωρούμε σε καμία γραφική μειοψηφία) χρειάζεται περισσότερες φιλελεύθερες φωνές, περισσότερους ανθρώπους που να αντιλαμβάνονται πώς εξελίσσεται ο κόσμος, περισσότερους ανθρώπους που θ’αναγνωρίζουν την πολυπλοκότητα των προβλημάτων και θα είναι έτοιμοι να εργαστούν για την επίλυσή τους και όχι να συνθηματολογήσουν περί αυτών. Πιστεύω ότι η Ντόρα Μπακογιάννη είναι μία από αυτούς. Ελπίζω να εκλεγεί για να κονταροχτυπηθούμε μαζί της από την επομένη κιόλας μέρα, θέλω να είναι αυτή που θα πρέπει να πιέσουμε για περισσότερη τόλμη, για περισσότερο φιλελευθερισμό γιατί αυτή είναι που είπε τη βαριά κουβέντα : “Πώς θ’αλλάξουμε την Ελλάδα αν δεν αλλάξουμε εμείς”.  Αυτό ήταν το νεανικό μου όνειρο για τη Νέα Δημοκρατία και άσχετα  αν σήμερα δεν ανήκω σ’αυτό το χώρο για να με αφορά, πιστεύω ότι η Ντόρα θα εργαστεί προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση.

Εύχομαι να πάνε όλα καλά την Κυριακή. Όχι για το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας αλλά για την Αξιωματική Αντιπολίτευση την οποία ο λαός έχει εξουσιοδοτήσει να ελέγχει την κυβέρνηση. Ελπίζω να αντιλαμβάνονται τη σοβαρότητα του ρόλου τους μέσα στην ελληνική πολιτεία και να πράξουν αναλόγως.

Παλαιότερα, το αστείο μεταξύ των αριστερών πήγαινε κάπως έτσι: “Αν σου χτυπήσουν την πόρτα τα χαράματα και δεν είναι ο γαλατάς, τότε σε ζητάει η Ασφάλεια”.  Το 2009 την “πόρτα” του radiobubble πάντως δεν τη χτύπησε ο στερεοτυπικός ασφαλίτης με την καπαρντίνα αλλά  η Υπηρεσία Ηλεκτρονικού Εγκλήματος ζητώντας την ip του χρήστη Πάνου Μιχαήλ. Για την ουσία της υπόθεσης, πέραν του να ευχηθώ στους εμπλεκόμενους να ξεμπλέξουν γρήγορα, δεν έχω κάτι να πω. Μέχρι τη στιγμή που γράφω, οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι δεν έχουν πληροφορηθεί τί κακό έκανε ο κ.Μιχαήλ και ποιος κίνησε την όλη διαδικασία εναντίον του (φυσικό πρόσωπο ή αυταπάγγελτα) , αυτό που με ενδιαφέρει, είναι να επιχειρήσω να συζητήσω αυτά που ακούστηκαν στην εκπομπή της 21ης.11 στη συζήτηση που έκαναν ο e-lawyer, ο Πάνος Μιχαήλ και ο Αποστόλης Καπαρουδάκης, γνωστός σ’όλους εμάς τους παλαιούς, φανατικούς “ραδιοφωνητζήδες”, και  διαχειριστής του ιστοτόπου radiobubble.

Η συζήτηση την οποία μπορείτε ν’ακούσετε εδώ, από το 11′ και μετά, περιστρέφεται γύρω από την ελευθερία της έκφρασης . Για άλλη μια φορά, ακούμε τα γνωστά ότι δηλαδή ο λόγος πρέπει να είναι ελεύθερος, η ελευθερία της έκφρασης είναι ιερή ενώ ο e-lawyer επισημαίνει τον προβληματισμό γιαυτά που πρέπει να γίνουν όταν ο λόγος θίγει υποκείμενα. “Έτσι κι αλλιώς, είναι καλή ιδέα να προσέχουμε τί λέμε δημόσια”, λέει χαρακτηριστικά. Αυτό είναι πολύ σωστό. Στη συνέχεια όμως, διαπίστωσα μια σειρά από σοβαρές παρανοήσεις για το τί είναι το διαδίκτυο και ήταν αυτός ο λόγος που χαρακτήρισα τη συζήτηση απογοητευτικότατη στο twitter κατά τη διάρκεια της εκπομπής. Ο κ.Καπαρουδάκης, αναρωτήθηκε πως είναι δυνατόν οι πολιτικοί να απευθύνονται στον κόσμο διαδικτυακά πριν από τις εκλογές κι όταν καταλαμβάνουν μια κυβερνητική θέση, αυτή του Γενικού Γραμματέα, για παράδειγμα, να μην καλουν τους μπλόγκερ να συζητήσουν για τα θέματα που τους αφορούν. “Γιατί “κάποιο Υπουργείο” (ποιο αλήθεια;) δεν καλεί τους μπλόγκερ να συζητήσουν;”, αναρωτήθηκε.

Καταρχάς, όποιος κάνει χρήση του διαδικτύου, δεν απευθύνεται σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα πολιτών η οποία κατά την άσκηση κάποιου συνταγματικού δικαιώματος, διαφοροποιείται στα βασικά της χαρακτηριστικά (τα συνταγματικά αυτά δικαιώματα ) από τη γιαγιά μου που δεν είχε δει ποτέ της υπολογιστή. Το δίκτυο είναι ένα μέσο, ένα εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα μέσα επικοινωνίας. Οι χρήστες του διαδικτύου, δεν αποτελούν κάποια μειονότητα, όπως τα παιδιά χωρίς ιθαγένεια, για παράδειγμα, ή οι μουσουλμάνοι που δεν έχουν τζαμί να προσευχηθούν, ώστε να πρέπει να προσέλθουν σε διαπραγματεύσεις με την πολιτεία! Είναι να δυνατόν να ισχυριζόμαστε στα σοβαρά τέτοια πράγματα; Αισθανόμαστε μειονότητα που πρέπει να διαπραγματευθεί τη θέση της μέσα στην ελληνική πολιτεία; Δεν πιστεύουμε ότι προστατευόμαστε από το Σύνταγμα της χώρας; Κι εν τέλει, ποιος θεωρεί τον εαυτό του αρμόδιο να εκπροσωπήσει όλους τους χρήστες ενός εργαλείου; Στην εκπομπή, ανάμεσα στα άλλα, ακούστηκε και το ότι η εξουσία φοβάται, μάλλον, να διαλεχθεί με τους μπλόγκερ γιατί δεν τους ελέγχει γιαυτό και δεν τους καλεί στο περίφημο (αγνώστων λοιπών στοιχείων) Υπουργείο.  Αυτό είναι πολύ αστείο, σόρρυ κιόλας. Από τη στιγμή που βλέπουμε τους εαυτούς μας ως μειονότητα χωρίς δικαιώματα και προσερχόμαστε στην εξουσία (έστω κι αν είναι εκλεγμένη, εξουσία είναι πάντως)  για να μας παραχωρήσει ή ν’αναγνωρίσει εκείνη τα δικαιώματα που πιστεύουμε ότι δεν έχουμε, μας έχουν ήδη περάσει το χαλκά από τη μύτη για να το πω όσο πιο κομψά γίνεται. Να το πούμε άλλη μια φορά: Το μπλόγκιν, δηλαδή η έκφραση και δημοσίευση σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων με τη χρήση ενός υπολογιστή και μιας τηλεφωνικής γραμμής, όπως κάθε άλλη μορφή έκφρασης δημόσιου λόγου, προστατεύεται από το Σύνταγμα της χώρας. Αυτό, πρέπει να μας αρκεί.

Βέβαια, όταν ακούω τον κ. Καπαρουδάκη, να μεταφέρει την ερώτηση “Μα, έχει δικαίωμα μέχρι και ο Πλεύρης να εκφράζει ελεύθερα της απόψεις του;” αντιλαμβάνομαι γιατί θέλει να πάει στο Υπουργείο για να συζητήσει και να μας πει ο Υπουργός τί να κάνουμε. Η φράση “ελευθερία στην έκφραση” έχει νόημα, μόνον όταν αναγνωρίζουμε το δικαίωμα αυτό ως καθολικό, όταν  δηλαδή δεχόμαστε ότι το έχουν όλοι. Ναι, ΚΑΙ οι  άθεοι που σατιρίζουν θρησκευτικά σύμβολα, ΚΑΙ οι χριστιανοί, ΚΑΙ οι ρατσιστές. Και επειδή έχω βαρεθεί ν’ακούω το φίλο μου τον e-lawyer να επικαλείται τις αντιρατσιστικές επιτροπές της ΕΕ και του ΟΗΕ επειδή συνεχώς εγκαλούν την Ελλάδα για την αθώωση του Κώστα Πλεύρη ας πώ τούτο. To επιχείρημα είναι φτηνό, ανιστόρητο και προσβλητικό για τη νοημοσύνη μας. Το ότι ο ΟΗΕ φρίτει με την αθώωση Πλεύρη δεν μου λέει ΑΠΟΛΥΤΩΣ τίποτα αφού  στις 10 Νοεμβρίου 1975, το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού, με ψήφους 72 υπερ, 32 κατά και 35 αποχές, πήρε την κατάπτυστη απόφαση ότι ο σιωνισμός αποτελεί μορφή ρατσισμού μια απόφαση που ήρθη μόλις το 1991! Βλέπουμε λοιπόν πως στους διεθνείς οργανισμούς οι συσχετισμοί αλλάζουν, οι αποφάσεις τους δεν αποτελούν θέσφατα ειδικά για θέματα που αφορούν στην πολιτική και θεωρώ πως είναι θέμα χρόνου το σύμπαν να λογικευθεί και να υιοθετήσει τις φιλελεύθερες απόψεις για την καθολικότητα του δικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση. Όταν συμβεί αυτό, τότε θα λυθούν σχεδόν δια μαγείας όλα τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά την άσκηση αυτού του δικαιώματος. Αντί λοιπόν να επικαλούμαστε οπισθοδρομικές ντιρεκτίβες οργανισμών, πρέπει να πείσουμε την κοινωνία για την αναγκαιότητα της κατάργησής τους.

Ακούω συνεχώς να επαναλαμβάνεται το αίτημα για αυτορύθμιση των μπλόγκερ, χωρίς να διευκρινίζεται κάθε φορά πώς το εννοεί ο καθένας που το επικαλείται.  Στην κοινωνία απαντούμε διαφορετικά γούστα, απόψεις και αρχές και είναι ψευδαίσθηση ότι ο καθένας γράφοντας απευθύνεται σε όλο τον κόσμο ή ότι αυτά που γράφει πρέπει να γίνονται αποδεκτά από όλους.  Έτσι λοιπόν μπορεί να πει κανείς με βεβαιότητα ότι  δεν είναι δυνατή η  διατύπωση ενός ομοιόμορφου γούστου και μιας ομοφωνίας απόψεων από τα οποία όποιος παρεκκλίνει περιθωριοποιείται. Το αίτημα για μεγαλύτερη ανοχή, μεγαλύτερη ελευθερία, αποδοχή της καθολικότητας του δικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση φαίνεται ότι λύνει περισσότερα προβλήματα από αυτά που δημιουργεί γιαυτό και εμείς οι φιλελεύθεροι το ζητούμε.

Όσον αφορά στα περί καλλιτεχνικής έκφρασης και ποιότητας που ακούστηκαν στην εκπομπή, εμένα προσωπικά με ξεπερνούν. Ή πάλι, στην επίμονη ερώτηση του Αποστόλη και του Βασίλη προς τον Πάνο, τί εννοεί με τα έργα του, θυμίζω κάτι που μου έχει πει ο ζωγράφος Μανώλης Ζαχαριουδακης : “Το να ρωτάς έναν καλλιτέχνη τί εννοεί με το έργο του είναι απολύτως νόμιμο. Το να σου απαντήσει όμως, είναι ανεπίτρεπτο”.  Ωστόσο, ακούγοντας το περίφημο podcast μπας και καταλάβω κι εγώ γιατί τον κυνηγάνε τον άνθρωπο, άθελά μου, παρατήρησα την εικαστική δημιουργία, δηλαδή το έργο τέχνης  που συνοδεύει το ηχητικό κομμάτι του πρότζεκτ και θυμήθηκα αμέσως το έργο του Ρομπέρτο Κουότζι, “Megas Dakis” που βλέπετε στη φωτογραφία, με το οποίο ο γνωστός Ιταλός καλλιτέχνης σατιρίζει, σαρκάζει σχεδόν, τον επιχειρηματία και συλλέκτη Δάκη Ιωάννου απεικονίζοντάς τον ως ασώματο τέρας. Φαντάζομαι ότι θα με ρωτήσετε τί απέγινε με τη μήνυση του ισχυρού επιχειρηματία προς τον καλλιτέχνη. Ποια μήνυση; Ποιος σας είπε ότι θεώρησε το έργο συκοφαντικό;  Πώς θα μπορούσε ένα έργο τέχνης να κριθεί ως συκοφαντικό, βλαπτικό ή επικίνδυνο; Το έργο όχι απλώς κοσμεί τη συλλογή του Δάκη Ιωάννου αλλά αν θυμούμαι καλώς ήταν και εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης Fracture Figure που παρουσιάστηκε το 2007 στο Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ. Αυτά, μιας και στην επικαιρότητα είναι και οι έξυπνοι και πετυχημένοι επιχειρηματίες…

Φυσικά το έργο που το θυμόμουν από την έκθεση μόνον ως εικόνα, με βοήθησε να το εντοπίσω ο Α.Ζ που κατά καιρούς καλείται από μένα ν΄απαντήσει σε ποιοτικές ερωτήσεις του στυλ: “Αυγουστίνε, πώς λέγεται ένας τετράγωνος πίνακας που είναι βαμμένος, μπλε και κόκκινος; Ξέρεις μωρέ, ποιον εννοώ, αυτόν που είχαμε δει πρόπερσυ αλλά τώρα δεν θυμάμαι που!”.  Ας ελπίσουμε ότι κι αυτός δέχεται το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση της ανοησίας και δεν θα τον πείσει ο κοινός μας φίλος να μου κάνει ασφαλιστικά μέτρα ώστε να μην ασχολούμαι επ ουδενί με τη σύγχρονη τέχνη…Αν κι ακόμα, δεν έχει τοποθετηθεί καθαρά περί αυτού…

Του Ευτύχη Βαρδουλάκη

Συμβούλου στρατηγικής και  επικοινωνίας

Πριν μερικές  μέρες συμπληρώθηκε ένας χρόνος από  την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα. Ελάχιστες εκλογές διεθνώς έχουν προκαλέσει τόσο ενδιαφέρον και τόσες συγκινήσεις. Αυτό ασφαλώς δεν οφείλεται μόνο στον ιδιαίτερο ρόλο της Αμερικής. Οφείλεται κυρίως ότι στο γεγονός ότι ο Μπαράκ Ομπάμα, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, αποτέλεσε περίπτωση υποψηφίου ο οποίο ταυτίστηκε με ιδέες, αξίες και οράματα. Και αυτά προκάλεσαν το ενδιαφέρον εκατομμυρίων πολιτών σε ολόκληρο τον κόσμο, πολλοί από τους οποίους δάκρυσαν την ώρα της πανηγυρικής ομιλίας του στο πάρκο του Σικάγο.

Ανατρέχοντας  με τη μνήμη μας στη στιγμή εκείνη και με την ασφάλεια της ανάλυσης που παρέχουν 12 μήνες μετά, μπορούμε να θυμηθούμε και να επαναξιολογήσουμε του λόγους του θριάμβου του Ομπάμα.

Ο βασικότερος  ήταν ότι Ομπάμα δημιούργησε και στη συνέχεια «καβάλησε» ένα ρεύμα αλλαγής. Επένδυσε στο μήνυμα ότι μόνο η δική του εκλογή μπορεί να αποτελέσει πραγματικό στοιχείο αλλαγής μιας κοινωνία που την είχε ανάγκη.

Πέρα λοιπόν από την όποια συγκυρία, τις  ιδιαιτερότητες ή τους συμβολισμούς που είχε για την ίδια την αμερικανική  κοινωνία η εκλογή Ομπάμα, το βασικότερο μήνυμά της είναι η επιβεβαίωση  της άποψης ότι στην πολιτική «τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από μια ιδέα».

Στηριγμένος σε αυτή την ιδέα ο Ομπάμα καλλιέργησε και εν τέλει αξιοποίησε ένα πρωτόγνωρο κίνημα πολιτικού βολονταρισμού, ο οποίος κινητοποίησε ανθρώπους που ποτέ το πρόσφατο παρελθόν δεν είχαν ταυτίσει τόσο έντονα την ατομική δράση τους με έναν πολιτικό στόχο.

Έπεισε εκατομμύρια πολίτες λέγοντάς τους ότι σε μία δύσκολη περίοδο για την πατρίδα τους οι ίδιοι πρέπει να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.

Μέσα σε μια  αρνητική οικονομική συγκυρία, πολλοί είδαν τον Ομπάμα ως ένα είδος μεσσία. Όμως ο ίδιος ποτέ δεν παρουσίασε τον εαυτό του ως τέτοιον. Στις ομιλίες του αναφέρθηκε ελάχιστα στο πρόσωπό του. Είχε μάλιστα παραδεχτεί ότι δεν διέθετε το τυπικό βιογραφικό ενός υποψήφιου προέδρου. Μίλησε για τις ανησυχίες της μέσης αμερικανικής οικογένειας, οι οποίες σε περίοδο οικονομικής κρίσης ήταν έντονες. Και τις απαντήσεις του σε αυτές τις ανησυχίες (τις οποίες η αλήθεια είναι ότι λίγοι συγκράτησαν) τις σχηματοποίησε πολιτικά με το σύνθημα της «αλλαγής», «της ευκαιρίας», της «επίμονης προσπάθειας», στοιχεία που έδιναν πρόσθετη αξία και κινηματική δύναμη σε αυτά που έλεγε.

Η έμφαση δόθηκε στα ζητήματα της οικονομίας και  σε αυτά που αποκαλούμε «ζητήματα  καθημερινότητας». Αυτά όμως δεν προσεγγίστηκαν διαχειριστικά.

Σε μια  περίοδο που (όπως έγραψε το Time) οι «Αμερικανοί ζούσαν σε μια καταιγίδα κακών ειδήσεων», ο Ομπάμα δεν ανάλωσε το πολιτικό του κεφάλαιο μιλώντας για λεπτομέρειες.

Έδωσε το στίγμα του με χοντρές πινελιές, όπως οφείλουν να κάνουν οι ηγέτες. Διότι αυτό που τελικώς δίνει το στίγμα στην πολιτική δεν είναι οι τακτικοί ελιγμοί, οι ευκαιριακές συμμαχίες και η προσήλωση στην επικοινωνία, η οποία ούτως ή άλλως δεν είναι ανθεκτική στις κρίσεις, αλλά η ταύτιση με αξίες και στόχους.

Αυτό καλό είναι να τα θυμούνται και οι δικοί μας πολιτικοί. Σε Ελλάδα και Κύπρο. Ο Ομπάμα, στην ημετέρα πραγματικότητα, δεν θα σπαταλούσε το προσωπικό του κύρος «παίζοντας άμυνα». Δεν θα επιδίδονταν σε ελιγμούς σε και παζάρια. Δεν θα μιλούσε δύο γλώσσες ούτε για το εθνικό θέμα, ούτε για τα εσωτερικά θέματα της χώρας.

Θα μιλούσε καθαρά για το όραμά του. Και θα επένδυε στο να εξηγήσει τι υπηρετεί η πολιτική του και πώς ο ίδιος μπορεί να διαμορφώσει το κλίμα εκείνο που θα δώσει ώθηση στη χώρα να πάει μπροστά.

Θα επένδυε  σε ιδέες και καθαρούς στόχους, διότι μόνο αυτά κινητοποιούν θετικά τους πολίτες. Και αυτό έχει ανάγκη η Κύπρος, ειδικά τώρα, που μια γενιά παλαιών κυπρίων πολιτικών αποχωρεί, οι παλιοί ιστορικοί διαχωρισμοί αμβλύνονται, η κοινωνία μετεξελίσσεται και αλλάζει.

Ο Ομπάμα ως πρόεδρος θα κριθεί στο τέλος της  θητείας του. Και θα κριθεί από  το αν σε 4 χρόνια η Αμερική θα είναι  καλύτερη από ό,τι όταν την παρέλαβε.

Όμως ο  πολιτικός Ομπάμα έχει ήδη σφραγίσει  την εποχή του. Η νίκη του πριν ένα χρόνο μας θύμισε ότι οι αξιακές – ιδεολογικές συγκρούσεις δεν έχουν ξεπεραστεί. Το περιεχόμενό τους έχει αλλάξει. Κάποιες έχουν σίγουρα αμβλυνθεί και κάποιες άλλες δεν έχουν ακόμα σχηματοποιηθεί σε ενιαίο πολιτικό ρεύμα. Οι ιδέες όμως βρίσκονται εκεί, μέσα στην κοινωνία. Και όποιος τις αφουγκράζεται, όποιος επενδύει σε αυτές έχει τον πρώτο λόγο.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΙΣ 16.11.09 ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ “ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ”

Θα λεγε κανείς ότι μετά από μια τριετία εντατικής επαγγελματικής συγγραφής κειμένων με αντικείμενο σχεδόν όλο το… επιστητό της πολιτικής, θα είχα ξεπεράσει το αίσθημα της δυσφορίας που μου προκαλεί το “ιστολογείν επί παντός του επιστητού”. Όμως όχι και ίσως γιαυτό και δεν λειτούργησε αυτό το μπλογκ. Μπορεί πάλι να μου έπεφτε βαρύ το  ψευδώνυμο “Σπινόζα”. Έτσι το άλλαξα εύκολα με το Σουφραζέτα και κάνω την προσπάθεια για άλλη μια φορά, μπορεί απλώς να το λειτουργήσω ως σημειωματάριο.

Στα σχόλια αυτού του μάλλον δυσάρεστου ποστ, δύο αναγνώστες έθεσαν δύο κλασικά ζητήματα που ανακύπτουν τόσο κατά το debating όσο και κατά την απόπειρα ανασκευής μια άποψης ή ενός ισχυρισμού.

Το πρώτο θέμα το έθεσα ο Urfurslaag , κάνω copy-paste

Ξέρεις τι σκέφτομαι βρε Αθήναιε? πως ενώ ο στόχος μας είναι κοινός, η αντίδραση στον ρατσιστικό λόγο, από όπου και αν αυτός προέρχεται, τα μέσα είναι διαφορετικά και η βασική τους διαφορά είναι καθαρά αισθητική.
Ο ρατσιστικός λόγος κατά κανόνα είναι εύπεπτος, χαμηλής αισθητικής, λαϊκίστικος. απλός κλπ. Οι δικές σου απαντήσεις είναι εστέτ, δύσπεπτες, υπερδιανοητικοποιημένες. Αυτό είναι άγονο. Οι απαντήσεις σου απευθύνονται σε ένα κοινό που a priori είναι αντιρατσιστές.
Δεν νομίζεις πως ο αντιρατσιστικός λόγος πρέπει να είναι αντίστοιχα εύπεπτος, αντίστοιχα ευπρόσληπτος με τον ρατσιστικό? Δεν πρέπει να είναι στο ίδιο επίπεδο? όχι στο ίδιο αισθητικό επίπεδο σώνε και καλά, αλλά τουλάχιστον να έχει την ίδια ευκολία πρόσληψης?
Σκέφτομαι τον πιτσιρικά που αναφέρεις στο παράδειγμά σου που ψάχνει την ορθογραφία της λέξης ευρέος και πέφτει πάνω στο κείμενο της Τσαούσας, το οποίο λόγω της φόρμας του θα το ρουφήξει σε 5, πόσο θα κάτσει να ασχοληθεί με την δική σου δοκιμιακή απάντηση-σεντόνι?
Πάντα καλοπροαίρετα μιλάω και πάντα με εκτίμηση.

Ωραία ερώτηση και είναι το πρόβλημα που θέτουν πολλοί σκεπτικιστές, ιδιαίτερα όταν τους… επιπλήττεις για τον εμπρηστικό και σκληρά σαρκαστικό λόγο τους που χαρακτηρίζεται κατεξοχήν από την ελαφράδα και την επιδερμικότητα Όμως όταν κάποιος ισχυρίζεται για παράδειγμα ότι “Οι Ναζί, δεν έκαναν καμία γενοκτονία σε βάρος των Εβραίων”, αρνείται δηλαδή ότι αυτό που έγινε ήταν “Ολοκαύτωμα”, έχεις δύο επιλογές: Είτε του απαντάς: “Τι λές βρε μαλάκα! Πόσο βλάκας είσαι, βρε ρατσιστόμουτρο!” ή κάθεσαι και γράφεις ένα ολόκληρο σύγγραμμα, έστω εκλαϊκευμένο, σύγγραμα πάντως, όπως έκανε ο Μάϊκλ Σέρμερ για να παραθέσει τις αποδείξεις που τεκμαίρουν τη γενοκτονία σε βάρος των Εβραίων. Πολύ συχνά, κάνουμε το λάθος να πέφτουμε στην παγίδα του αυτονόητου. Να, το έκανα κι εγώ στο κείμενο που συζητούμε. Αν και το έγραψα για να διαφωτίσω κάποιες πτυχές των λεγόμενων στερεοτύπων, θεώρησα δεδομένο ότι οι αναγνώστες γνωρίζουν τί σημαίνει “λίβελλος αίματος” και από το κείμενό μου απουσιάζει κάποια διευκρίνιση ή σύνδεσμος που να το εξηγεί.

Ας αναλογιστούμε με πόσους διαφορετικούς ανθρώπους μιλάμε κάθε μέρα από τη στιγμή που θα φύγουμε από το σπίτι μας, μέχρι που θα επιστρέψουμε σ’αυτό. Δεν μιλάμε σε όλους με τον ίδιο τρόπο ακόμα και με τα ίδια άτομα. Διαφορετικά μιλάμε σε μια σύσκεψη, διαφορετικά με τα ίδια άτομα, όρθιοι στον προθάλαμο της αίθουσας συσκέψεων. Η διαφορά στην εκφορά του λόγου είναι επιβεβλημένη, νομίζω. Σίγουρα ο τεκμηριωμένος λόγος είναι πιο αποτελεσματικός όταν υποστηρίζεται από μια σειρά εργαλεία: το χιούμορ, τη σάτιρα, το παράδειγμα (αν και το τελευταίο είναι κλασικό συστατικό των ανεκδότων και όχι των επιχειρημάτων…) όμως μόνα τους αυτά τα τρία δεν αρκούν για να ανατραπεί η προκατάληψη, στη συγκεκριμένη περίπτωση.  Αν είχα το χρόνο και κυρίως τη διάθεση, θα μπορούσα να δείξω πώς το κείμενο που έγραψα θα μπορούσε να θεωρηθεί πιο “εύπεπτο” αλλάζοντας απλώς τη στίξη και τη σύνταξη (τη δομή των φράσεων). Να δείξω πώς μπορεί να μεταμορφωθεί μια παράγραφος;

Αγαπητή τάδε, δεν θέλω να σας πω ψέματα: το μπλογκ σας, δεν  είναι του γούστου μου. Φυσικά, αυτό δεν λέει κάτι για το μπλογκ σας, μόνο για το δικό μου γούστο κάτι λέει. ‘Ομως, σας διαβάζουν κάποιοι από τους φίλους μου και σκέφτομαι ότι δεν μπορεί! Εκείνοι θα βλέπουν στα γραπτά σας κάτι που μου διαφεύγει κι έτσι σας διαβάζω κι εγώ. Δεν συνηθίζω να σχολιάζω και  ν’αναπαράγω κείμενα που  κοπιάρουν και διαφημίζουν ρατσιστικά στερεότυπα.  Ο λόγος είναι ότι  το θεωρώ χάσιμο χρόνου να συνομιλώ με ανθρώπους που αντί για εγκέφαλο έχουν στόκο  και αντί για σκέψη μόνο αισθάνονται ρατσιστικό μίσος. Όμως, πιστεύω ότι δεν είστε “στόκος έμπλεος ρατσιστικού μίσους”δηλαδή, τί δεν το θεωρώ, είμαι βέβαιη  ότι δεν μισείτε κάποιους, τους Εβραίους στην προκειμένη περίπτωση. Είμαι σιγουρότατη ότι αναπαράγετε όλα αυτά τα τρομακτικά ρατσιστικά στερεότυπα, χωρίς να ξέρετε τί κάνετε και επειδή θέλετε, ίσως, να συναγωνιστείτε με μια πολύ μεγάλη παράδοση σάτιρας. Θυμίζω ότι τα πιο γνωστά αστέρια της σάτιρας είναι εβραϊκής καταγωγής. Μεγάλη ειρωνία, ε;

Θέλετε και άλλη μία εκδοχή στο επίπεδο και στο στυλ ενός τυπικού αντισημιτικού κειμένου όπως λέτε;

Διαβάζω το κείμενό σου, ρε βλήτο και κάθομαι και σκέφτομαι πόσο δίκιο έχω που δεν σε διαβάζω αντίθετα από τους παπάρες του φίλους μου τους οποίους κάθομαι κάτι φορές κι ακούω, καλός μαλάκας είμαι κι εγώ. Ποτέ δεν ασχολούμαι με βλήματα του είδους σου γιατί προτιμώ να τα ξύνω στο facebook παρά να διαβάζω τα ξερατά σου, ζώον! Χώρια που κάτι βλαμμένα σαν και σένα δεν έχουν εγκέφαλο μέσα στο  κεφάλι τους, στόκο έχουν. Στόκο, σκατά και άχυρα, βλήτο. Βεβαια για να είμαι ειλικρινής, σιγά μην σε κάνουμε και θεωρητικό του ρατσισμού, ζώον. Σιγά τον Ίρβινγκ! Είσαι το τυπικό νεοελληνικό βλήμα που αναπαράγει τα σκατά των παπάδων και ολόκληρης της μίζερης,κοινωνίας, πασοκοεθνίκι. Που μου θες να παραστήσεις και τον Γούντυ Άλλεν. Βλήτο, ε βλήτο! Βρίζω και τα βλήτα. Επειδή βλήτα σαν κι ελόγου σου υπάρχουν άφθονα θα σου δείξω με επιχειρήματα πόσο μαλάκες είστε όλοι σας.

Νομίζω πως σας απάντησα.

‘Αλλο σχόλιο από τον fthenakis:

Αγαπητε Αθηναιε αν η δημοκρατια και η ελευθερια του λογου ειναι αδελφες η ποιοτητα του λογου και η ποιοτητα της δημοκρατιας ειναι τί; μακρινα ξαδέλφια; δεν ενοχλήθηκα απο τα σχολια της τσαουσας απο ηθικης αποψεως αλλα απο αισθητικής. Ακομα και η βωμολοχια απαιτει τεχνη και εχει διαβαθμιση ποιοτητας. Προκειμενου να την εκθεσεις λοιπον στα ματια του κοινου σου την αφησες να ξεδιπλωσει ολη της την τεχνη, μετατρεποντας τα σχολια του blog σε φθινοπωρινη εκθεση κακου γουστου.

Έντιμο, που λέει και η Φαίδρα. Ωστόσο προβληματικό στην ουσία του. Ο καθένας φέρει στο ακέραιο την ευθύνη των λόγων του, τόσο όσον αφορά στο περιεχόμενο, όσο και στον τρόπο που τα εκφέρει. Η σημειολογία των… σημείων είναι δηλωτική κι αυτή της ιδεολογίας που εκφέρει (αλλά αυτό θα το συζητήσω πιο κάτω). Δεν ξέρω αν έχετε παρατηρήσει στις περιηγήσεις σας στο διαδίκτυο τους δικτυακούς τόπους των εθνικιστών και των ακροδεξιών. Έντονα χρώματα, κόκκινο, κίτρινο και μπλε, συγκεκριμένα, κεφαλαία γράμματα, υπογραμμισμένες φράσεις. Δαιβάζεις το κείμενο και αμέσως μπροστά στα μάτια σου έχεις την εικόνα του κακομοίρη που φωνάζει για τα δίκια της φυλής του, φωνάζει και φτύνει σάλια. Κάπως έτσι, ίσως και χειρότερος είναι ο λόγος. Ο αγαπημένος μου φιλόλογος, ο Καθ. Μιχάλης Κοπιδάκης, έχει γράψει ένα (ίσως και περισσότερα αλλά ένα γνωρίζω εγώ) κείμενο για την αισχρολογία και την αισθητική της στην κλασική αρχαιότητα. Σ’αυτό το κείμενο κάνει μια πολύ σαφή αλλά και κομψή διάκριση ανάμεσα στην αισχολογία και την πορνογραφία. Αν η δεύτερη έχει σκοπό να ερεθίσει και εν τέλει να τέρψει τότε σχεδόν ποτέ δεν χρησιμοποιεί αισχρόλογα. Αυτά τα αφήνουμε για μετά που θα βγάλουμε τα ρούχα μας. Νομίζω κιόλας, δεν ξέρω.  Η γραπτή αισχολογία δεν προσφέρει τίποτα, δεν συνιστά καν σάτιρα γιατί δεν μπορεί να μεταφέρει κάποιο μήνυμα. Από αυτό του το κείμενο λοιπόν αλίευσα και τον τίτλο του ποστ που είναι μία επιγραφή που βρέθηκε σε ταφικό αγγείο του 5ου αι. στο Παντικάπαιο. Μου το θύμησε η τελευταία ρητορική άμα τε και υβριστική αποστροφή της Τσαούσα “για το μουνί που με πέταξε στην μπλογκόσφαιρα”. Βέβαια, σε μια πρώτη ανάγνωση το επίγραμμα λέει κάτι ας πούμε πιπεράτο για το πέος του Παρθένιου όμως την ίδια λέξη, “κύων”, χρησιμοποιούσαν για να περιγράψουν το αιδοίο. Πω-πω θυμήθηκα τώρα μια φοβερή βρισιά που έχω ακουσει σε κουζίνες, αρχαιότατη καθώς φαίνεται… Οπότε, κάτι που αρχικά φαίνεται κατάρα (συνηθισμένο σε ταφικές επιγραφές) μπορεί τελικά να είναι και ευχή, όπως σημειώνει ο καθηγητής. Είναι θέμα τεχνικής του λόγου. Ενορχήστρωσης με άλλα λόγια.

Το πρόβλημα με τον στερεοτυπικό λόγο είναι ότι αυτό που τον κάνει τέτοιο είναι η αυτονόμησή του από το ιδεολογικό του πλαίσιο. Γιαυτό και πιστεύω πως πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί όταν χαρακτηρίζουμε πρόσωπα και προθέσεις από τα λόγια τους… Δεν αρκεί, ειδικά όταν έχουμε να κάνουμε με ρατσιστικά στερεότυπα. Ως εκ τούτου, θεωρώ ασφαλέστερο τρόπο πρώτα την ηπιότητα και αυτό που ο Ουρφ, χαρακτήρισε…εστετισμό. Όταν απουσιάζει το ιδεολογικό συμφραζόμενο τότε εύκολα το στερεότυπο ταυτίζεται με το πρόσωπο και χωρίς να το καταλάβεις αρχίζεις να χτυπάς το πρόσωπο και όχι τις ιδέες του. Λάθος, λάθος λάθος. Κάθε βολή εναντίον του προσώπου είναι υποκειμενική δηλαδή αναξιόπιστη δηλαδή άχρηστη για επιχείρημα που φιλοδοξεί μάλιστα όχι απλώς να πείσει αλλά να ανατρέψει παγιωμένες αντιλήψεις.

Σ’αυτό θα συμφωνούσε, μέχρι και ο μακαρίτης ο Παρθένιος…

Ένα βράδυ στη Βενετία, σ’ενα μπαρ, γνώρισα έναν καθηγητή της Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Καίμπρητζ. Αφού του επεστράφησαν όλα τα ευφυολογήματα για τον Τσώσερ, βρήκε και τον άνθρωπο, ο τάλας, με ρώτησε με τί ασχολούμαι. Κουβέντα στην κουβέντα, βρέθηκα να του λέω με τι έχω ασχοληθεί την τελευταία εικοσαετία. Μόλις τελείωσα παρατήρησα ότι με κοίταζε εμβρόντητος για να με ρωτήσει τελικά: “Μήπως πάσχεις από ADD;”. Δεν μπορώ να τον αδικήσω για να μην πω ότι βρίσκω πως έχει ένα point.
Έτσι, μέχρι να βρω το χρόνο να συντηρώ αυτό το μπλογκ όπως πρέπει, γράφω στον Αθήναιο.

Η φωτογραφία του Πάνου Κοκκινιά είναι από την εγκατάσταση του έργου του Λουκά Σαμαρά “Doorway” στο Ελληνικό Περίπτερο στην 53η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης της Βενετίας, 2009

Φαίνεται πως υπάρχει τουλάχιστον ένα ερώτημα που διατρέχει και ίσως και κατατρέχει διαχρονικά την πνευματική παραγωγή αυτού του τόπου και απασχολεί από τον κειμενογράφο του Περικλή, Θουκυδίδη, έως τον Γιώργο Τζιρτζιλάκη αφού αυτοί και όλοι οι υπόλοιποι στο ενδιάμεσο, αναρωτιούνται κατά πόσον η τεχνη που παραγεται σ’αυτό το γεωγραφικό χώρο αφορά μόνο τα στενά γεωγραφικά του όρια ή την Οικουμένη ολάκληρη.

Ντάξει, το συγκεκριμένο ερώτημα μπορεί να μην καίει τόσο πολύ τον Τζιρτζιλάκη, αφού δεν είναι αυτός που το έθεσε στη δημόσια συζήτηση την οποία θέλω να σχολιάσω σ’αυτό το ποστ αλλά ως έμπειρη μπλόγκερ γνωρίζω πως η αναγνωσιμότητα δεν απαιτεί μόνον ένα πιασιάρικο τίτλο αλλά τουλάχιστον μία προβοκατόρικη ατάκα στις 4-5 πρώτες γραμμές του κειμένου αφού είναι αυτές που βγαίνουν στον αέρα από τον feed reader…

Η συζήτηση δεν είναι άλλη από αυτή που διοργάνωσε την προηγούμενη εβδομάδα η Μπιενάλε της Αθήνας στο υπόγειο του βιβλιοπωλείου Παπασωτηρίου στην Πανεπιστημίου και είχε τον τίτλο “Η κατάσταση πραγμάτων” και υπότιτλο “Μια ανοιχτή συζήτηση για την διαμόρφωση του εικαστικού τοπίου στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια”. Πριν μπω σε αυτό που εντυπωσίασε, τουλάχιστον εμένα, από τη συζήτηση θέλω να σχολιάσω λίγο έχοντας το αριστερό φρύδι ανασηκωμένο, την άποψη που επιχείρησαν οι καλοί εισηγητές να υποστηρίξουν ότι δήθεν υπάρχει ένα “αραγές καλλιτεχνικό μέτωπο” απέναντι στο διαρκώς αδιάφορο ΥΠΠΟ. Αυτό με εξέπληξε κάπως γιατί τον ελάχιστο χρόνο που συγχρωτίζομαι τους εικαστικούς αν κάτι με έχει εντυπωσιάσει είναι το άσβεστο μίσος που τρέφει ο ένας για τον άλλο. Η συζήτηση για τα εικαστικά στη χώρα είναι τόσο έντονα ιδεολογικά φορτισμένη που αν δεν είσαι προσεκτικός, μπορείς πολύ εύκολα να βρεθείς μέσα σε αντιμαχόμενα πυρά και να βρεις άσχημα τον μπελά σου.

Άσε το άλλο. Αν είσαι θηλυκός θαμώνας του Booze και πετύχεις τον Τραμπούλη ή τον Μαρμαρά ( θα έλεγα και τον Ζενάκο αλλά αυτός τα έχει με κάποια φίλη μου) και τολμήσεις να ισχυριστείς ότι σου αρέσει, ας πούμε ο Ρόρρης, την έχεις πολύ άσχημα, είναι σαν να έχεις έρθεις σε μένα και έχεις πει ότι όταν μεγαλώσεις και γίνεις συγγραφέας, θές να γίνεις σαν τη Λένα Μαντά ή την Εύα Ομηρόλη. Αντιστοίχως αν πάλι στο Booze, πετύχεις τον Art Attack χωρίς να ξέρεις ότι είναι αυτός ( κι ας του έχεις δώσει του γαϊδάρου, το τλφ του σπιτιού σου) και του πεις ότι βρήκες συγκλονιστική την περφόρμανς της Σαγρή στο Destroy Athens την έχεις πατήσει εξ ίσου άσχημα. Στην “Σκήνη της σύγχρονης ελληνικής Τέχνης” πρέπει να ξέρεις με ποιον εκπρόσωπο, ποιου στρατοπέδου μιλάς, ειδικά αν σου αρέσει κάποιος από τους πρωταγωνιστές της ως γκόμενος.

Στη συζήτηση αυτή λοιπόν, νομίζω πως ήταν η κυρία Στρούζα εκείνη που έθεσε το ερώτημα κατά πόσον οι εκθέσεις και γενικότερα η σύγχρονη εικαστική παραγωγή αφορά την ευρύτερη αγορά ( με την αρχαιοελληνική έννοια) του εξωτερικου. Όταν άκουσα αυτή την κουβέντα, ένιωσα λες και διάβαζα τα άρθρα του Νικολάου Καρούζου για την Αρχαία Τέχνη που τα διαβάζαμε στο αρχαιολογικό και κόβαμε τις φλέβες μας οπου ο συγγραφέας υποστήριζε την οικουμενικότητα του έργου του Φειδία και ήταν αυτό ένα από βασικά τεκμήρια της καλλιτεχνικής του αξίας. Ομολογώ πως ένιωσα πολύ άσχημα ακούγοντας αυτή την ερώτηση στη συγκεκριμένη συζήτηση που αφορούσε τη σύγχρονη εικαστική σκηνή.

Πόσο “Έλληνας” είναι ένας Έλληνας καλλιτέχνης 20 και 30 χρονών που διαμορφώνει εικαστικό γούστο από το youtube, τον κινηματογράφο και την εισαγόμενη ποπ κουλτούρα; Και γιατί ο προβληματισμός για την ελληνική Τέχνη πρέπει συνεχώς να αφορά κατά πόσον αυτή αφορά την παγκόσμια κοινότητα. Εμείς, το ανυποψίαστο κοινό, που καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες να παρακολουθήσει να εικαστικά δρώμενα, στηρίζοντας ό,τι γίνεται σ’αυτή την πόλη, τους πέφτουμε λίγοι δλδ ως κοινό κι αυτοί αισθάνονται λίγοι όταν καταφέρνουν να αρθρώσουν καλλιτεχνικά τους δικούς μας προβληματισμούς και τα δικά μας αδιέξοδα στην Ελλάδα του 2008;

Η συναναστροφή, αυτή η σύντομη και αποσπασματική, με τους ανθρώπους των εικαστικών, έφερε και άλλη μια δυσάρεστη διαπίστωση. Οι περισσότεροι μπορεί να έχουν διαβάσει ή να καμώνονται τέλος πάντων ότι έχουν διαβάσει Μπένγιαμιν και Αγκάμπεν αλλά έχουν μαύρα μεσάνυχτα από τη γενιά του ‘30. Μιλάμε ότι μαύρη είναι η νύχτα στα βουνά. Δεν ξέρω πώς γίνεται να έχεις άποψη για τη σύγχρονη ελληνική εικαστική σκηνή χωρίς να έχεις διαβάσει τις πρώτες κριτικές για τα εικαστικά που δημοσιεύθηκαν στην “Πανδώρα”, χωρίς να έχεις διαβάσει Πεντζίκη, χωρίς να γνωρίζεις τί παίχτηκε στις “Ακυβέρνητες Πολιτείες” του Τσίρκα χωρίς να έχεις μια καλή εποπτεία της λογοτεχνικής παραγωγής αλλά και του κριτικού διαλόγου που έλαβε χώρα στις αρχές του αιώνα.

Όταν οι κριτικοί της Τέχνης ( όχι όλοι) αναρωτιούνται αν η σύγχρονη ελληνική Τέχνη αφορά τους νεοϋορκέζους ( έλεος πια, η Νέα Υόρκη δεν είναι η Αμερική μάγκες) το κοινό που πηγαίνει στις εκθέσεις, αναρωτιέται αν αυτό που βλέπει είναι Τέχνη… Δεν θα ξεχάσω το τελευταίο βράδυ της Destroy Athens που είχαμε πάρει στο κατόπι με το Θεόφιλο δυο νεαρούς ( φοιτητές της Φιλοσοφικής όπως μάθαμε αργότερα) οι οποίοι κορόϊδευαν όλα μα όλα τα έργα μέχρι που δεν αντέξαμε και τους “στριμώξαμε” μπροστά στο έργο του Μάντερς και τους ξεχέσαμε ( ο Θεόφιλος, όχι εγώ γιατί εγώ, ως γνωστόν, δεν βρίζω).

Κι έπειτα, αναρωτιέμαι τί είναι πιο κοσμοπολίτικο: τα μπουκέτα λουλουδιών του Τέτση ή η πυρπόληση του ελληνικού κοινοβουλίου από τον Φαϊτάκη στο πολιτικό σχόλιο πρώτου επιπέδου που ενθουσίασε τα πλήθη στη Μπιενάλε (ΕΛΕΟΣ και με την πολιτική αγραμματοσύνη πια! Θα μου πεις, εδώ ενθουσιάζει ο πολιτικός λογος του Λαζόπουλου, δεν θα ενθουσιάσει ο Φαϊτάκης;);

Το αν η εικαστική παραγωγή αφορά τους Έλληνες μόνο ή και τους κατοίκους της Ουρουγουάης, εμένα προσωπικά μου είναι αδιάφορο. Αναζητώ τους καλλιτέχνες που θα μιλήσουν για τη δική μου μοναξιά, τα δικά μου υπαρξιακά αδιέξοδα, το δικό μου πόνο, τα δικά μου ερωτήματα στη ζωή.

Ναι, υπάρχουν τέτοιοι, μόνο που τώρα που γράφω, ειλικρινά, δεν θυμάμαι αν είναι μόνον Έλληνες ή είναι και άλλοι, ξένοι, που σε δεδομένη στιγμή θεώρησα ότι μιλάμε την ίδια γλώσσα κι ας είναι η δική τους μητρική γλώσσα τα Νορβηγικά (για παράδειγμα).

Ειλικρινά, το τεχνητό ιδεολόγημα Ελλάδα, μου είναι αδιάφορο δλδ, το έχω εντελώς χεσμένο, δεν ξέρω πώς αλλιώς να το εκφράσω. Για μένα υπάρχει μόνο ο Κόσμος και ειλικρινά κι αυτός, κάτι φορές, δεν είναι καθόλου μα καθόλου αρκετός. Θα ήθελα οι άνθρωποι της Τέχνης, να σκέφτονται ανάλογα.

“Τί είχες Γιάννη; Τί είχα πάντα”. Μια ωραία πρωϊα, ο διευθυντής της κρατικής ΕΡΤ αποφασίζει να διακόψει τη συνεργασία με το δημοσιογράφο Στέλιο Κούλουγλου. Για άλλη μια φορά, δεν είναι δυνατόν να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τους λόγους αφού οι λόγοι παίζουν μεταξύ “επίσημης άποψης” και “ψιθύρων”. Αντιγράφω από το Media Blog

Σύμφωνα με τις “επίσημες δικαιολογίες” οι αιτίες είναι το υψηλό κόστος και τα χαμηλά νούμερα τηλεθέασης, αλλά αυτό που ψιθυρίζεται είναι ότι το βασικό πρόβλημα ήταν η θεματολογία των εκπομπών, που επέλεγε να προβάλλει τη γενιά των 700 ευρώ, την περιβαλλοντική καταστροφή της χώρας, την αστυνομική βία και τις εκπομπές για την Κίνα.

Οι αντιδράσεις, τουλάχιστον στα μπλογκ ήταν πολλές και εύλογες. Οι εκπομπές του Στέλιου Κούλογλου αποτελούν, αν μη τί άλλο, ένα λόγο ν’ανοίξει κάποιος την τηλεόραση και βέβαια να δει το κανάλι που το πληρώνει απο την τσέπη του με το ζόρι και χωρίς να τον ρωτάνε.

Δυστυχώς όμως, άλλο ένα κρούσμα ανεξέλεγκτης άσκησης και διαχείρισης της εξουσίας και του κρατικού πλούτου από ελληνική κυβέρνηση, εξαντλείται σ’εναν αντιπολιτευτικό διάλογο πρώτου επιπέδου που ως τέτοιος του μέλλει να ξεχαστεί πολύ γρήγορα. Οι ελληνικές κυβερνήσεις, απο την…εποχή ίδρυσης του ελληνικού κράτους ακόμη, θεωρούν το κράτος τσιφλίκι τους κι αφού το ελληνικό κράτος είναι τεράστιο, τεράστιες κάθε φορά είναι και οι συνέπειες της αυθαιρεσίας των όποιων κυβερνητικών υπαλλήλων, συνέπειες που τις υφιστάμεθα συνεχώς και παντού.

Η περίπτωση της ΕΡΤ όμως έχει μια εσάνς διαφοροποίησης. Κατά καιρούς, ακούς και βλέπεις αντιδράσεις για το χαράτσι που υφίστανται οι πολίτες προκειμενου να συντηρείται αυτός ο τεράστιος οργανισμός που πληρώνει χιλιάδες υπαλλήλους και οι αντιδράσεις προέρχονται από διαφορετικούς χώρους. Πέρσυ δεν ήταν όταν τα μπλογκ στολίστηκαν με μπανεράκια που δήλωναν την αντίθεσή τους στις εκπομπές για τη φραπελιά και τη Eurovision; Σωστά μεν αλλά η πλειοψηφία των τηλεθεατών όμως που κι αυτοί φορολογούνται από την ΕΡΤ όπως εμείς οι υπόλοιποι, φαίνεται πως επιθυμεί να βλέπει τέτοιες εκπομπές αν κρίνουμε από τα νούμερα της τηλεθέασης.

Χθες, σε μια συζήτηση που είχα με τον Τάλω στο buzz μου επισήμανε ότι δεν είναι ελιτίστικο να κρίνεις τις τηλεοπτικές επιλογές των πολλών και ότι ο καθένας έχει δικαίωμα να κάνει κάτι τέτοιο και να ισχυρίζεται ότι το “Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα” είναι καλύτερη εκπομπή από αυτή της Δρούζα που μου διαφεύγει και ο τίτλος της τώρα. Σωστό, αν η κριτική γίνεται σε επίπεδο προσωπικού διαλόγου, όμως στο δημόσιο διάλογο, τα προσωπικά γούστα δεν είναι δυνατόν να επέχουν θέση επιχειρημάτων προς επίρρωση μιας συγκεκριμένης πολιτικής και κατάστασης. Το ότι ο Κούλουγλου είναι καλύτερος από τη Δρούζα δεν είναι σοβαρό επιχείρημα.

Ο Τάλως επισήμανε και το ρόλο μιας κρατικής τηλεόρασης στην ενημέρωση. Ανέφερε χαρακτηριστικά:

Τι πιθανότητα να δω ρεπορτάζ εναντίον της τιμολογιακής πολιτικής της Αττικής Οδού στο Mega; Θα περίμενα όμως (και μπορώ συννόμως να απαιτώ) να μπορώ να δω απόψεις που αποκλίνουν από τις απόψεις του κυβερνώντος κόμματος στην δημόσια τηλεόραση.

Μόνο που απ’όσο ξέρω ( κι ας με διορθώσει κάποιος) ΠΟΤΕ στην ελληνική κρατική τηλεόραση δεν έχει γίνει κριτική για οργανωμένα ιδιωτικά συμφέροντα, ιδιώτες που κερδοσκοπούν και παρανομούν και σχετίζονται με τον ένα ή τον άλλον τρόπο με τον Τύπο και η αδέσμευτη ειδησεογραφία δεν είναι ένα είδος που ευδοκιμεί στα κρατικά κανάλια. Με τη σημερινή ΕΡΤ δε, δεν εξυπηρετείται ούτε ο επιμορφωτικός και εκπαιδευτικός ρόλος του καναλιού, αν υποθέσουμε ότι η ΕΡΤ έχει ένα τέτοιο ρόλο.

Η άποψη ότι οι εκπομπές του Στέλιου Κούλογλου ίσως ενόχλησαν τις κινεζικές αρχές ή και τον πρόεδρο Πούτιν νομίζω πως μπάζει από παντού. Αν ήταν έτσι, αν τα ελληνικά μέσα αποτελούσαν κίνδυνο στα απανταχού δικτατορικά καθεστώτα, θα είχαν βρει τον μπελά τους άλλοι Έλληνες δημοσιογράφοι πριν τον Στέλιο Κούλογλου που καθημερινά από τις στήλες τους στηλιτεύουν τέτοια καθεστώτα.

Το ζήτημα λοιπόν είναι η ύπαρξη ενός τεράστιου, αδηφάγου καναλιού που συντηρείται για να εξυπηρετεί ορδές αργόμισθων και τα συμφέροντα της εκαστοτε κυβέρνησης και το ερώτηματα που προκύπτουν διαμορφώνονται κάπως έτσι: χρειαζόμαστε ένα τέτοιο κρατικό κανάλι; Πώς μπορούμε να σταματήσουμε την αυθαιρεσία κάθε κυβέρνησης αν δεν μειώσουμε δραστικά τους τομείς που αυτή ασκεί εξουσία; Γιατί ορισμένοι αρνούνται να παραδεχτούν ότι αυτό που συμβαίνει σήμερα στο Στέλιο Κούλογλου, συμβαίνει ακριβώς επειδή υπάρχει το κράτος που παραβιάζει συστηματικά τα ατομικά δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών;

Και εν πάσει περιπτώσει, όσοι σήμερα οδύρονται για την κυβερνητική παρέμβαση, συμφωνούν με τη ριζική αναθεώρηση της ύπαρξης και λειτουργίας των κρατικών καναλιών;

Η ωραία φωτό του πάντα γοητευτικού Στέλιου Κούλογλου είναι από το γνωστό advertorial και την επέλεξα επειδή είναι εξόχως κολακευτική.

Χθες στο μετρό τράβηξαν την προσοχή μου δυο πολύ χαριτωμένα φιλιππινεζάκια που φορτωμένα τις σχολικές τους τσάντες, γέλαγαν μεταξύ τους αλλά και με τις γυναίκες που τα συνόδευαν, μάλλον τις μητέρες τους. Ήταν από εκείνα τα μικρά που είναι σαν ψεύτικα, τόσο γλυκά και όμορφα. Ήμουν περίεργη να δω με τί γέλαγαν και τα πλησίασα για να διαπιστώσω έκπληκτη ότι ρωτούσαν ελληνικές λέξεις τις μανάδες τους και γέλαγαν μαζί τους γιατί δεν τις πρόφεραν σωστά. Αυτά, μίλαγαν ελληνικά σαν ελληνάκια βέβαια.

Φαίνεται ότι όποιος μιλάει αυτή τη γλώσσα αποκτάει μια έπαρση για τον εαυτό του και θεωρεί ότι μπορεί να κοροϊδεύει τους άλλους.

Στο τελευταίο του άρθρο, ο Pierre Assouline αναρωτιέται κατά πόσο πρέπει να επιτραπεί η επανέκδοση του βιβλίου του Χίτλερ “Ο Αγών μου” στη Γερμανία. Σε κάποιο σημείο του άρθρου του, αναφέρει χαρακτηριστικά:

Celle d’un livre qui a fait des millions de morts.

(η ιστορία) ενός βιβλίου που προκάλεσε εκατομμύρια θανάτων.

Και η Βίβλος και το Κοράνι έχουν προκαλέσει εκατομμύρια θανάτους αλλά δεν βλέπω κανένα να προτείνει στα σοβαρά την απαγόρευσή τους αν και θα πρεπε…